Blog : Hoe ver moet het komen met de jeugdzorg?

jeugdzorg

Ik werk al een aantal jaren in de zorg. Weliswaar niet als zorgverlener. Ik erger mij als ik zie hoe het eraan toegaat en dan met name wat betreft de psychologische zorg voor kinderen. Hoe ver moet dit komen wil de politiek wakker worden?

Zorg kinderen in de knel

De zorg voor kinderen komt in de knel: bezuinigingen, de diversiteit in bekostiging, de randvoorwaarden van de aanbesteding en contractuele eisen en kinderen met zwaardere problemen. Diverse gemeenten hebben budgettekorten en steeds meer zorgaanbieders kunnen met de geboden vergoedingen door gemeenten niet instaan voor goede zorg. Bezuinigingen waren aanvankelijk nog min of meer op te vangen door het personeelsbestand in te krimpen. De werkdruk is daardoor toegenomen. De rek is er wel zo’n beetje uit.

Geen verrassing

Dit zat eraan te komen. Steeds meer ggz instellingen en belangenbehartigers spraken de afgelopen maanden over dreigende “kaalslag”, “uitgeputte reserves”, of  “gemeentelijke transformatie gekte”. Vorige week debatteerde de Tweede Kamer hierover na weer een alarmsignaal van aanbieders van geestelijke gezondheidszorg.

Transitie jeugdzorg ten onder

In 2015 is de kinder- en jeugdpsychiatrie, als enig medisch specialisme, ondergebracht bij de gemeenten, samen met opvoedhulp en jeugdzorginstellingen. Iedere gemeente sluit, geheel naar eigen inzicht en behoefte, contracten af met aanbieders in de ggz. Doordat zij met 388 gemeenten contracten moeten afsluiten, is er een onwaarschijnlijke hoeveelheid bureaucratie ontstaan. Hierdoor gaat 25% van het budget en tijd op aan administratie. Tijd die beter aan zorg besteed had kunnen worden.

Volgend jaar nog erger

De gemeenten gaan in 2018 over op een nieuw bekostigingssysteem. De uniforme wijze van financieren wordt losgelaten. Dit zal tot een verdere toename van administratieve lasten leiden. In 2015 zagen we al dat overgang van bekostiging (van zorgverzekeraar naar gemeenten) er bij de zuinige gemeenten toe geleid heeft, dat er uiteindelijk 1,3 miljard euro overbleef aan gelden voor jeugdzorg en WMO. Een extra korting dus bovenop de opgelegde 30% bezuiniging.

Oorzaken van de problemen

De problemen ontstaan als verzekeraars en gemeenten te weinig zorg inkopen. Steeds meer gemeenten bieden een vergoeding die onder de kostprijs ligt van de zorgaanbieders. Ggz-instellingen, die contracten afsluiten met de verzekeraars en gemeenten, komen dan zonder geld te zitten om behandelingen van te betalen. Het gevolg is dat steeds meer ggz-instellingen geen contract meer wensen af te sluiten met gemeenten of zorgverzekeraar.

Niet alleen lage tarieven, ook de inkoopwijze van zorg leidt tot problemen. Europees aanbesteden ervan is sinds vorig jaar verplicht als gemeenten voor meer dan 750.000 euro inkopen. Praten over de aanbestedingstekst is verboden: de gevraagde zorg, en wat die mag kosten, ligt vast.

Absurde eisen gemeenten

En dan hebben we het nog niet eens over de absurde eisen die sommige gemeenten contractueel aan stellen. Zo kunnen instellingen worden afgerekend op doelen, die een wijkteam stelt. Zonder dat zij zelf medisch deskundig zijn, gaan zij op de stoel zitten van de psycholoog of psychiater. Gemeenten kunnen helemaal niet overzien wat er komt kijken bij medisch-specialistisch werken. Maar ook de meest elementaire zaken als de privacy van cliënten waarborgen is moeilijk. In emails die wij van gemeenten ontvangen worden cliënten met naam en toenaam genoemd.

Is er een oplossing?

We zien steeds meer gemeenten die de budgetplafonds loslaten, maar ook zonder budgetplafonds is de financiering eindig. Een landelijke financiering is een gedeelte waarlangs de oplossing gezocht kan worden. Nog beter zou het zijn dat jeugd en jongeren gelijk getrokken wordt met de zorg voor volwassenen. Dat zou kunnen door de jeugdzorg weer onder de zorgverzekeraars te laten vallen. Niet ideaal maar wel beter. 

De oplossing ligt niet in meer geld. Er moeten landelijke afspraken komen, zodat zorgaanbieders in alle gemeenten te maken krijgen met dezelfde regelgeving. Dit is nagelaten bij de transitie van de jeugdzorg. Ook de ggz instellingen moeten zelf eens kritisch kijken naar hun eigen kostenstructuur. Hoeveel overhead hebben zij, kan het niet met een managers laag minder bijvoorbeeld? Laat ze ook eens kijken naar hun behandeling. Een cliënt zit niet te wachten op protocollen, zorglijnen of zorgpaden. Kan dat niet efficiënter met een persoonlijke aanpak?

Voor mij is de focus op geld door zorgverzekeraars en gemeenten een doorn in het oog. Alsof je door het sturen op kosten een efficiëntere zorg krijgt. Door de regeldruk op te voeren, vergroot je tegelijkertijd de overhead. Zijn al die regels wel nodig? Wat ten enenmale ontbreekt is een cliëntgerichte aanpak. De cliënt moet centraal staan en is gebaat bij een persoonlijke aanpak. Cliëntgericht werken noemen ze dat. Daar gaat zorg over.

Geef de zorg terug aan de zorgverleners. Ga als zorgverzekeraar of gemeente niet op de stoel zitten van de psychologen of psychiaters. Als je problemen hebt met je geestelijke gezondheid wil je naar een huisarts en verwezen worden naar een goede psycholoog of psychiater. Niet naar een wijkteam, waar je je buurman of buurvrouw bewijs van spreken kunt treffen. Gemeenten en zorgverzekeraars zijn er voor de regels en de uitvoering. Niet om zorg te verlenen of op de stoel van en zorgverlener te zitten. 

Robert Heusinkveld, is marketing en communicatie manager bij Dokter Bosman en schrijft regelmatig over zijn eigen ervaringen in de (geestelijke) gezondheidszorg.

Meer over: Jeugdzorg
Bijgewerkt: 4 oktober 2017